STRAŻNICY PAMIĘCI

Długie wstęgi okopów, przypominające koryta wyschniętych rzek, leje po pociskach, wciąż imponująco głębokie, a nad nimi… drzewa. Nienaturalnie powykręcane ze splątanymi konarami, zastygłe w ekspresyjnym wyrazie grozy.

Nawet w pogodne, słoneczne dni ten widok przejmuje spacerowicza dreszczem. Jest w nim jakaś ponura siła wyrazu, coś czego nie da się wymiernie przekazać, ale nie sposób też zbagatelizować. Coś, co po prostu zapisało się w przestrzeni naznaczonej przez ostatnią wojnę. To specyfika lasów w okolicach Legionowa, obszaru wyjątkowo doświadczonego przez niszczycielską siłę człowieka. Intensywny ostrzał artyleryjski trwał od końca października 1944r. do połowy stycznia 1945r. Między Chotomowem, a Legionowem, aż do samej Wisły, przebiegała linia frontu – owe działania odbiły swoje piętno na długie dziesięciolecia, żłobiąc ziemię i okaleczając drzewostan. Ale oprócz bezdyskusyjnego zniszczenia krajobrazu, stały się pomnikiem historii Polski i jako takie powinny być traktowane w przestrzeni leśnej. Dlatego ubolewam zawsze podczas spacerów, gdy widzę prowadzoną w tych miejscach przecinkę, kiedy znikają zdrowe egzemplarze, obdarzone przez zdarzenia dziejowe tak głębokim ładunkiem znaczeń. Tak jak zawsze żal mi zabytków architektonicznych, ze śladami kul na fasadach wyburzanych i zastępowanych nowoczesnymi budynkami. Znikają takie artefakty co jest smutnym, choć nieuniknionym znakiem czasu. Przestrzeń się zmienia, jeśli nie samoistnie, to z pomocą człowieka, który przekształca ją wedle własnych kryteriów. Ale przyokopowe drzewa – świadkowie ludzkiej odwagi, cierpienia i śmierci, powinny doczekać się naszych względów i nadal stać na straży wspomnień, kiedy już nie będzie tych, którzy wśród nich walczyli.       

Nie tak dawno na niedzielnym spacerze, spotkałam starszego pana z wnukiem. Dziadek z wyglądu za młody wprawdzie na udział w działaniach partyzanckich, opowiadał o nich zajmująco chłopcu, wskazując na rowy w ziemi. Przystanęłam zainteresowana, lecz nie śmiałam przerywać tej lekcji historii w plenerze, pośród drzew innych niż wszystkie…    

Powyższy tekst ukazał się w Dwutygodniku leśników i przyjaciół lasu: "LAS POLSKI". (12/2016 16-30 czerwca). Dla tych, którzy nie znają tytułu dodam, że ukazuje się on od 1921r.   

Był... i przyniósł wojnę. Część 1.

Choć nadal nie oddalam się dokumentacyjnie od drzew, dziś przedstawiam zupełnie inną tematykę. Taką, którą polskie lasy są naznaczone na dziesięciolecia. A już zwłaszcza te w okolicach Warszawy. Mowa, oczywiście o szeroko pojętych zniszczeniach wojennych. Okopach, lejach po pociskach, czy bardzo widocznie uszkodzonym drzewostanie. Człowiek... jak pięknie i dotkliwie potrafi niszczyć, jak znakomicie mu to wychodzi! Ile zapału wkłada w unicestwianie świata i siebie nawzajem...
Legionowo było jedynym miastem polskim oprócz stolicy, w którym 1 sierpnia 1944r. wybuchło Powstanie Warszawskie. Jak się doczytałam, właśnie w tym czasie na trasie kolejowej między Chotomowem, a Warszawą, jeździł pociąg pancerny, który ostrzeliwał walczące oddziały powstańcze. Niemcy zorganizowali 20 czołgów i pojazdów pancernych, w celu stłumienia powstania na terenie Legionowa. Od końca października 1944, do połowy stycznia 1945, między Chotomowem, a Legionowem aż do samej Wisły przebiegała linia frontu z bardzo intensywnym ostrzałem artyleryjskim. Do tej pory ziemia kryje dużą ilość różnego rodzaju niewypałów, a jej powierzchnia pocięta jest długimi i głębokimi wstęgami okopów, przypominającymi koryta wyschniętych rzek.

To, plus gromady drzew, powyginanych nienaturalnie, wprost groteskowo, robi bardzo mroczne wrażenie nawet przy słonecznej pogodzie.

Zwłaszcza owe drzewa, które przyprawiły mnie o drżenie niepokoju, na pierwszym spacerze po sprowadzeniu się w te okolice. W duchy raczej nie wierzę, ale w energię miejsc - już prędzej. Lecz być może po prostu oko, wychwyciło nagłą zmianę w krajobrazie. Coś spowolniło mój żwawy krok. Uniosłam głowę... Oto szeregi prostych jak zapałki sosen, zmieniły się w rozpaczliwie poskręcany bałagan konarów. Zastygła w nich cała wojenna groza.

Do dziś odkryłam już kilka takich miejsc. Ale to, jak do tej pory - uważam za najstraszniejsze i najwięcej mówiące o złu jakie potrafi wygenerować z siebie człowiek.